Méér zelf doen begint bij samen bewegen
Mijn stelling
'Kinaesthetics moet wéér opgenomen worden in lesprogramma's!'
Een cliënt draait zich om tijdens het wassen. Iemand schuift naar de rand van het bed. Een oudere staat op om naar het toilet te gaan. Het zijn dagelijkse zorgmomenten, vaak meerdere keren per dag. Juist daarin liggen kansen om bewegingsmogelijkheden te benutten, vaardigheden te oefenen en eigen regie te ondersteunen.
Hoe we iemand helpen bewegen, doet ertoe. Krijgt iemand gelegenheid om zelf te beginnen? Sluiten we aan bij diens tempo? Herkennen we welke onderdelen van een beweging nog wel lukken?
Kinaesthetics richt de aandacht op die vragen. Nederlandse zorgorganisaties die werken aan zelfredzaamheid, reablement en gezonde arbeidsomstandigheden hebben goede redenen om deze benadering te onderzoeken.
Massa
Gewicht
Gewicht
MOG
Leren kijken naar beweging
Kinaesthetics is een benadering waarin het waarnemen, begrijpen en ontwikkelen van bewegingsmogelijkheden centraal staat. Zorgverleners leren hun eigen beweging en die van de cliënt bewuster te ervaren. Ze onderzoeken hoe ondersteuning kan aansluiten bij wat iemand zelf kan bijdragen.
De Duitse website ´https://kinaesthetics-deutschland.de/´ beschrijft toepassingen bij alledaagse activiteiten, zoals opstaan, eten en aankleden. Het doel is de bewegingscompetentie van zowel de ondersteunde persoon als de zorgverlener te ontwikkelen. Ook Niveb (Nederlands Instituut voor effectief bewegen van Norbert Hattink, benadrukt "wie anderen helpt bewegen, moet begrijpen hoe mensen bewegen".
Dat maakt Kinaesthetics relevant voor de dagelijkse praktijk. Bewegen is immers verweven met vrijwel alle lichamelijke zorg.
Zelfredzaamheid zit ook in kleine bewegingen
Zelfredzaamheid hoeft niet te betekenen dat iemand een hele handeling zelfstandig uitvoert. Zelf een arm verplaatsen, een draai beginnen of het eigen gewicht verleggen kan al een betekenisvolle bijdrage zijn.
Denk aan een cliënt die hulp nodig heeft bij het draaien of hogerop gaan liggen in bed. De vraag wordt dan: welke beweging kan deze persoon zelf inzetten, en hoe kan mijn ondersteuning daarop aansluiten? De zorgverlener observeert, stemt af en geeft ruimte voor deelname.
De mogelijke waarde daarvan is breder dan lichamelijke activiteit. Zelf kunnen bijdragen kan iemand ook het gevoel geven invloed te hebben op wat er met het eigen lichaam gebeurt. Dat is een belangrijk uitgangspunt voor persoonsgerichte zorg.
Tegelijk vraagt dit om realisme. Belastbaarheid, pijn, vermoeidheid, cognitie en persoonlijke voorkeuren verschillen. Het doel is passende deelname: wat is voor deze persoon vandaag mogelijk en waardevol?
Thuis: een praktische aansluiting op reablement
Reablement begint bij wat iemand belangrijk vindt om zelf te kunnen doen. V&VN beschrijft het als een manier van werken waarin persoonlijke doelen, samenwerking en het opnieuw uitvoeren van dagelijkse activiteiten centraal staan.
Daar ligt een duidelijke inhoudelijke aansluiting met Kinaesthetics. Reablement geeft richting aan het doel; Kinaesthetics kan een manier bieden om de bewegingsondersteuning tijdens het oefenen vorm te geven.
Een doel als ‘zelf naar het toilet kunnen’ bestaat uit meerdere onderdelen: verplaatsen in bed, gaan zitten, opstaan en weer gaan zitten. Door samen te onderzoeken welke onderdelen iemand zelf kan uitvoeren, wordt het doel concreet.
Mijn voorstel is daarom ook Kinaesthetics binnen revalidatie en thuiszorg te verkennen als aanvulling op de gezamenlijke aanpak van wijkverpleging, fysiotherapie en ergotherapie om de client langer thuis te kunnen laten wonen met behoud van zelfredzaamheid. Hierbij kun je ook mantelzorgers betrekken, wanneer zij dat willen en aankunnen. Goede afstemming helpt om thuis op een herkenbare manier te oefenen.
Deelmassa's
Bewegingszones
Botstructuren
Richting
GRZ: oefenen laten doorlopen in de dagelijkse zorg
Binnen de geriatrische revalidatiezorg, bijvoorbeeld op een GRZ-afdeling van een verpleeghuis, kan dezelfde gedachte waardevol zijn: laat bewegingsleren terugkomen gedurende de hele dag.
Wat iemand tijdens een behandeling oefent, krijgt betekenis wanneer het ook lukt bij het opstaan, wassen, aankleden of toiletbezoek. Daarvoor moeten behandelaren en zorgmedewerkers samen afspreken hoe zij ondersteunen.
Kinaesthetics zou kunnen helpen om die gezamenlijke aandacht voor bewegen te ontwikkelen. Welke beweging zet de cliënt zelf in? Welke ondersteuning helpt? Welke aanwijzingen werken prettig? En hoe dragen we dat over aan de volgende collega en uiteindelijk aan de thuissituatie?
Natuurlijk bewegen’ betekent daarbij aansluiten bij individuele bewegingsmogelijkheden. Na ziekte, een operatie of neurologische schade kan iemand een aangepaste bewegingsstrategie nodig hebben. De behandeling en medische belastbaarheid blijven richtinggevend.
De voorgestelde meerwaarde voor GRZ is daarmee vooral praktisch: dagelijkse zorgmomenten bewust gebruiken om passende bewegingen te onderhouden en verder te ontwikkelen. Of dit ook betere revalidatie-uitkomsten oplevert, moet zorgvuldig worden onderzocht.
Langdurige zorg en ziekenhuis:
samen bewegen met minder onnodige kracht
Voor zorgmedewerkers is de manier van ondersteunen eveneens belangrijk. Wie iemand helpt, moet steeds afstemmen op diens beweging, mogelijkheden en behoefte aan ondersteuning.
Kinaesthetics nodigt uit om daarbij aandacht te besteden aan timing, gewichtsverplaatsing, steun en de eigen lichaamshouding. Het streven is dat de cliënt zoveel mogelijk kan bijdragen en dat de zorgverlener onnodige krachtinspanning vermijdt door o.a. geen ondersteuningsvlak te willen zijn bij transfers en altijd uitgaat van samen bewegen en verplaatsen van extremiteiten (ledematen) die vrij zijn van gewicht.
Grenzen (h)erkennen
‘Zonder kracht’ is daarvoor een te absolute belofte. Samen bewegen met zo min mogelijk onnodige kracht is een zorgvuldiger uitgangspunt.
Daarbij blijven hulpmiddelen en de geldende praktijkrichtlijnen essentieel. Kinaesthetics kan nooit rechtvaardigen dat medewerkers een te zware transfer handmatig uitvoeren. Het geeft wel inzicht in grenzen. Wanneer verschillende manieren van uitnodigen niet het gewenste effect hebben, kan dit betekenen dat de client wordt overvraagd. Dan is het noodzaak hulpmiddelen in te zetten.
Binnen die voorwaarden kan aandacht voor bewegingsondersteuning een zinvolle aanvulling zijn op veilig werken, zowel in de langdurige zorg als in ziekenhuizen.
Leren van ervaring in andere Europese landen
Kinaesthetics kent nog steeds een opleidingsaanbod in Duitstalige landen. De genoemde Duitse aanbieder biedt onder meer basis- en vervolgonderwijs, praktijkbegeleiding en scholing voor mantelzorgers. Ook in Zwitserland staan actuele cursussen gepland.
Dat biedt Nederlandse organisaties mogelijkheden om ervaringen op te halen. Hoe begeleiden andere instellingen het leren op de werkvloer? Hoe houden zij kennis vast? En hoe verbinden zij scholing aan het dagelijks handelen?
Langdurig gebruik elders is op zichzelf geen bewijs van effectiviteit. Het is wel een aanleiding om nieuwsgierig te zijn en gericht te onderzoeken wat bruikbaar is voor de Nederlandse praktijk. Kinaesthetics is een benadering die het verkennen waard is, zonder vooraf betere zelfredzaamheid, minder verzuim of lagere zorgkosten te beloven.
Hoe krijgen we Nederlandse organisaties in beweging?
Begin bij een herkenbaar vraagstuk. Bijvoorbeeld: hoe ondersteunen we cliënten zodat zij bij dagelijkse activiteiten meer zelf kunnen bijdragen, terwijl medewerkers binnen veilige grenzen werken?
Maak vervolgens ruimte voor een gerichte proef:
- Kies één team en enkele dagelijkse activiteiten. Bijvoorbeeld bewegen in bed, aankleden of een passende transfer.
- Verbind scholing aan begeleiding op de werkvloer. Medewerkers moeten kunnen oefenen, vragen stellen en samen situaties bespreken.
- Werk vanaf het begin interdisciplinair. Betrek verzorgenden, verpleegkundigen, behandelaren, ergocoaches, cliënten en waar passend naasten.
- Leg vooraf vast wat je wilt beoordelen. Denk aan de bijdrage van de cliënt, ervaren regie en comfort, fysieke belasting, benodigde hulp en tijd.
- Beslis op basis van ervaringen én metingen. Vergelijk waar mogelijk met de beginsituatie en een vergelijkbaar team. Onderzoek ook wat niet werkt.
Zo krijgen bestuurders en teamleiders een concreet voorstel met een afgebakende investering en een helder evaluatiemoment.
De uitnodiging aan Nederlandse zorgorganisaties kan daarom eenvoudig zijn: geef teams de gelegenheid om te leren hoe zij beter kunnen aansluiten bij de beweging van cliënten. Onderzoek zorgvuldig wat dat oplevert en bouw verder op aantoonbare waarde.
Elke dag helpen we mensen bewegen. Dat maakt elke dag ook een kans om te ontdekken hoeveel iemand zelf kan bijdragen. Nieuwsgierig? Vraag algemene informatie aan of ons trainingsaanbod.